İnsanlardan Ayrı ve Uzak Olma

(Musannif) burada insanların birçoğunun bozulduğu, fitnelerin zuhur ettiği, ilmin izlerinin silindiği, cehâletin yayıldığı, her görüş sahibinin görüşünü beğendiği ve hevânın peşinden gidildiği zaman akıl sahibinin nefsini nasıl eğitmesi gerektiğini anlatmıştır. Bunlar olduğunda kişinin insanlardan uzaklaşması, kendisiyle meşgûl olması, kendisini ilgilendiren şeylere yönelmesi, evinden çıkmaması, dağlarda ve mezarlıklarda inzivâya çekilmesi, insanlardan pek haberdar olmaması ve onlara karşı şiddetli soğukluk beslemesi gerekir ki fitnelerinden selâmette olmayı umabilsin. (Musannif) başta kişinin zamanını tanımasını, işine yönelmesini, bununla birlikte önceden bozduklarını düzeltmesini, işi hususunda Yüce Allah'tan yardım dilemesini, yürüdüğü yolda Mevlâsının kendisini koruması için niyetinde sâdık olmasını söz konusu etmiştir. Ebû Zerr (ra) şöyle demiştir: “‘Ey Allah'ın Resûlü! İbrâhîm'in sayfaları neydi?' diye sordum. Buyurdu ki: ‘Hepsi misâllerdi. Şunlar onlardandır: Akıl sahibinin Rabbiyle gizlice konuşacağı bir zamanının, nefsini hesaba çekeceği bir zamanının, Allah'ın üzerindeki iyiliklerini düşüneceği bir zamanının ve yeme içme ihtiyaçları için yalnız kalacağı bir zamanının olması gerekir. Yine akıl sahibi ancak üçü için yola çıkmalıdır: Âhiret için azık sağlamak. Geçimiyle ilgili bozulanı düzeltmek. Bir de haram kılınmamış şeyle lezzetlenmek. Yine akıl sahibi zamanını iyi bilmeli, işiyle ilgilenmeli ve dilini korumalıdır. Sözünü amelinden gören kimse sadece kendisini ilgilendiren konularda konuşur.'” Hasen şöyle demiştir: “Kendinde bulunan kusurdan dolayı insanları kınadığın sürece, düzeltmeye kendindeki o kusurdan başlayıp onu düzeltmediğin sürece imanın hakîkatine eremezsin. Bunu yaptığın zaman her kusur düzelttiğinde düzeltmediğin bir kusurunu görürsün. Böylece sadece kendi işinle ilgilenmiş olursun. Kulların Allah'a en sevimlisi böyle olandır.” Îsâ [as] şöyle demiştir: “İnsanları bırak da senden rahat etsinler. Kendinle ilgilen. Onları bırak: Ne övgülerini ara ne de yergilerini kazan. Sana ne iş verilmişse onunla meşgûl ol.”